|
Działanie biologiczne azbestu
Na początku XX wieku zauważono, że narażenie na pył powstający przy przetwórstwie azbestu może być przyczyną wystąpienia pylicy płuc - azbestozy. Związek przyczynowy pomiędzy narażeniem na azbest a reakcją biologiczną ustalono na podstawie badań, dopiero w końcu lat 50-tych. Badania prowadzone w połowie ubiegłego wieku wśród pracowników zakładów wydobywczych i przetwórstwa azbestu wykazały, że narażenie zawodowe na pył azbestu może być przyczyną następujących chorób: pylicy azbestowej, łagodnych zmian opłucnowych, raka płuc oraz międzybłoniaka opłucnej. Choroby te są skutkiem narażenia inhalacyjnego, to znaczy wdychania powietrza zanieczyszczonego włóknami azbestu. Na występowanie i typ zmian patologicznych wpływa rodzaj azbestu, rozmiary włókien i ich stężenie w powietrzu oraz czas narażenia i rodzaj ekspozycji.
- Azbestoza jest nienowotworową chorobą płuc, powstającą na skutek wdychania i retencji włókien azbestu w dolnych odcinkach dróg oddechowych powodujących włóknienie tkanki płucnej.
- Rak płuc jest najpowszechniejszym nowotworem złośliwym, powodowanym przez pył azbestu.
- Międzybłoniaki są nowotworami najbardziej specyficznymi dla narażenia na pył azbestu i bardzo rzadko występują w innych warunkach.
Powodem powstania chorób u osób pracujacych w zakładach wydobycia i przetwarzania azbestu jest wysokie stężenie średniozmianowe włókien azbestu, które przekraczało nawet wartość 10 włókien/cm3.
Największe zagrożenie zdrowia stwarzają włókna azbestu, tzw. respirabilne, które
mogą przenikać do dolnych odcinków układu oddechowego. Są to włókna o średnicach
mniejszych niż 3 µm a ich długość jest większa niż 5 µm.
Ze względu na swoje właściwości i w praktyce niezniszczalność, azbest wprowadzony do
środowiska otaczającego człowieka utrzymuje się w nim przez czas nieokreślony.
Chorobotwórcze działanie azbestu następuje w wyniku wdychania włókien zawieszonych w powietrzu. Biologiczna agresywność pyłu azbestu jest związana ze stopniem penetracji i ilością włókien w dolnej części układu oddechowego.
Badania wykazały że równoczesne narażenie na dym tytoniowy zwiększa ryzyko rozwoju raka płuc osób narażonych na azbest. Średni okres utajenia raka płuc wynosi około 25 lat, tak więc skutki narażenia w postaci nienowotworowych i nowotworowych chorób układu oddechowego, ze względu na długi okres utajenia, będą stwierdzane u byłych pracowników jeszcze przez wiele lat. Uznaje się , że wszystkie typy azbestów są niebezpieczne.
Postęp w zakresie poprawy warunków środowiska pracy tj; wentylacja, hermetyzacja procesów technologicznych, nowe technologie oraz restrykcyjne unormowania prawne przyczyniły się do istotnego obniżenia stężeń i natężeń wielu czynników szkodliwych dla zdrowia, w tym czynników kancerogennych, do których zakwalifikowano wszystkie rodzaje azbestów. Mimo poprawy warunków pracy, azbestozależne choroby zawodowe i parazawodowe w dalszym ciągu stanowią poważną przyczynę niezdolności do pracy, niepełnosprawności i przedwczesnych zgonów. Wynika to z długiego okresu (20 – 40 lat) jaki upływa od pierwszej ekspozycji na pył azbestowy do rozwoju i ujawnienia się takich chorób, jak pylica azbestowa (azbestoza) i nowotwory (raki układu oddechowego, międzybłoniaki). Można przewidywać, że tendencja ta będzie się utrzymywać także w XXI wieku.
Wyróżnia się trzy rodzaje narażenia na pyły azbestowe, a mianowicie
- Ekspozycję zawodową, związaną z pracą w warunkach narażenia na pył azbestu, który. występuje przede wszystkim w kopalniach azbestu i kopalniach innych surowców mineralnych zawierających domieszki azbestu oraz w zakładach produkujących i stosujących wyroby azbestowe. Poważne zagrożenie dla zdrowia może się także wiązać z pracami polegającymi na usuwaniu wyrobów i materiałów zawierających azbest, nagromadzonych w budynkach przemysłowych i użyteczności publicznej oraz utylizacją powstających przy tym odpadów niebezpiecznych.
- Ekspozycję parazawodową, która dotyczy mieszkańców terenów sąsiadujących z kopalniami i zakładami przetwarzającymi azbest oraz rodzin pracowników tych zakładów. Głównymi następstwami ekspozycji zawodowej są choroby zawodowe (pylica azbestowa, międzybłoniak opłucnej i rak płuca).
- Ekspozycję populacji generalnej (środowiskową) jest związana z występowaniem azbestu w powietrzu atmosferycznym, wodzie pitnej i artykułach spożywczych. Azbest jest wprowadzany do wody ze skał, rud, minerałów i gleb zanieczyszczonych azbestem, ze ścieków przemysłowych, zanieczyszczeń atmosferycznych i rur azbestowo-cementowych.
Kluczowe znaczenie dla oceny stopnia zagrożenia zdrowia mieszkańców ma określenie stężeń włókien azbestu. Poziom stężenia włókien stanowi podstawę do oszacowania ryzyka następstw zdrowotnych działania azbestu. Poziom azbestu określa się na podstwie Normatywu higienicznego – tj; najwyższego dopuszczalnego stężenia włókien NDS w środowisku pracy, które mierzone jest w strefie oddychania pracownika. Im więcej jest włókien w powietrzu, którym oddychamy, tym większe jest ryzyko zachorowania na choroby wywołane azbestem. Z powodu chorób wywołanych azbestem każdego roku na świecie umiera nawet 100 tysięcy osób! Wczesne wykrycie zmian w płucach zwiększa szansę opóźnienia ich rozwoju a tym samym wyleczenia, dlatego tak ważne są regularne badan
|
